banner ad

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ 13 – ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΔΟΥΛΕΙΑΣ (1865)

. January 28, 2013 . 0 Comments

YnxZHHeZVq0Η ταινία «Λίνκολν» του Στίβεν Σπίλμπεργκ, που ξεκίνησε να παίζεται στις αίθουσες, αυτή τη βδομάδα, δεν είναι μια βιογραφία του αμερικανού προέδρου, αλλά επικεντρώνεται στους τελευταίους τέσσερις μήνες της ζωής του και, κυρίως, στην προσπάθειά αυτής της χαρισματικής προσωπικότητας, να περάσει τη 13η Τροπολογία σχετικά με τη μόνιμη κατάργηση της δουλείας, ενώ ο Εμφύλιος μαίνεται.

Η ταινία-ιστορικό ντοκουμέντο, έχει δυνατούς διαλόγους –σχεδόν θεατρικούς-  και πολύ καλές ερμηνείες από όλους τους κεντρικούς χαρακτήρες, προεξάρχοντος του Ντάνιελ Ντέι-Λιούις, ο οποίος ΕΙΝΑΙ ο Λίνκολν. Η ατμόσφαιρα της εποχής αποδίδεται πολύ επιτυχημένα, σχεδόν μαγικά, μέσα από την σκοτεινή φωτογραφία του Καμίνσκι. Ταινία πολυεπίπεδη που θίγει, εύστοχα, τους αυτοκαταστροφικούς μηχανισμούς και τα κενά που αφήνει σε αυθαίρετες ερμηνείες και εφαρμογές, το δημοκρατικό πολίτευμα, το οποίο δεν έχει δυνατές δικλείδες ασφαλείας να αντιμετωπίσει τους εχθρούς του.

Δεν θα αναφερθώ περισσότερο στην ταινία, αλλά, με αφορμή αυτήν, θα σταθώ στο θέμα ‘δουλεία’. Η Wikipedia γράφει ότι: «Η δουλεία παρατηρήθηκε ως «εθιμικό δίκαιο» σε όλους τους πολιτισμούς του κόσμου από τους προϊστορικούς χρόνους, όχι όμως και στις πρωτόγονες κοινωνίες, γιατί σε αυτές αρχικά δεν υπήρχε κοινωνική διαστρωμάτωση ή τάξεις

Βλέπουμε ξεκάθαρα ότι μόλις προέκυψαν οι κοινωνικές τάξεις, ανέτειλαν και οι κοινωνικές διαφορές. Εκείνο, όμως, που εξαγριώνει είναι το ‘εθιμικώ δικαίω’ μέσω του οποίου επικράτησε αυτός ο διαπολιτισμικός θεσμός που επέτρεπε να μετατραπεί ο άνθρωπος σε χρηστικό αντικείμενο κάποιου ‘αφέντη’. Η δουλεία χάνεται μέσα στους αιώνες και πολλές φορές οι ρίζες της ήταν τόσο βαθιές που ο ‘αφέντης’ θεωρούσε σαν μια φυσική ακολουθία το να έχει δούλους και, από την άλλη, ο ‘δούλος’  θεωρούσε μονόδρομο το να ‘υποταχθεί’, μη έχοντας κανέναν τρόπο διαφυγής. Ήταν και οι, κατά καιρούς, αναπτυσσόμενες θεωρίες που αφορούσαν στη ‘φυσική και ανθρωπολογική κατωτερότητα’ κάποιων φυλών, που έκαναν τα πράγματα ακόμη πιο δύσκολα. Ο ‘αφέντης’ είχε αυτή την ηδονική αίσθηση της κυριαρχίας, που πήγαζε από την ανάγκη του να ‘εξουσιάζει’ απόλυτα ανθρώπους και ο δούλος βίωνε τον απόλυτο εξευτελισμό του ρατσισμού και της κοινωνικής εξαφάνισης χωρίς ανθρώπινη υπόσταση.

Αναφορές στη δουλεία γίνονται και στη Βίβλο, αλλά και στη μαζική δουλεία αιχμαλώτων Εβραίων στην Αίγυπτο (άγραφο πολεμικό δίκαιο, που ίσχυσε σε πάρα πολλές περιπτώσεις στην Ιστορία του πλανήτη). Σε δούλους στηρίχτηκαν και η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η Αίγυπτος, η αρχαία Ελλάδα, η Μεσοποταμία και άλλες πολλές κοινωνίες όπου, κατά καιρούς, το 20% – 40% του πληθυσμού τους ήταν δούλοι. Στην Βόρεια Αμερική τον 16ο αι., ο Ισπανός και Πορτογάλος κατακτητής, αφού έχει εξολοθρεύσει τον αυτόχθονα πληθυσμό με σφαγές και ασθένειες, φέρνει τους πρώτους Αφρικανούς σκλάβους.  Και με αυτόν τον τρόπο ανοίγει μια από τις μελανότερες σελίδες της Ιστορίας του Ανθρώπου, που αφορά στην δουλεμπορία 20.000.000 Αφρικανών που μεταφέρθηκαν στη Νέα Ήπειρο μέχρι τον 18ο αι.

Ανά τους αιώνες και κατά περιοχές υπήρξαν ευαισθησίες νομοθετών που εναντιώθηκαν στην απάνθρωπη κατάσταση της δουλείας. Ο κώδικας του Χαμουραμπί στη Μεσοποταμία του 1780 π.Χ. ρύθμιζε τέτοια θέματα. Η πρωτοποριακή, και για τα σημερινά ακόμη δεδομένα, νομοθεσία του Σόλωνα (σεισάχθεια) στην αρχαία Αθήνα του 590 π.Χ., διέγραφε τα χρέη και απαγόρευε στους πολίτες να δανείζονται με ενέχυρο τον εαυτό τους.

Το 1792 η Δανία είναι η πρώτη χώρα που απαγορεύει νομοθετικά το εμπόριο δούλων – όχι τη δουλεία- και ακολουθούν και άλλες. Το νομοθετημένο τέλος του δουλεμπορίου, βέβαια, δεν ήταν αποτέλεσμα ανθρωπισμού αλλά η αναγκαστική οπισθοχώρηση εξ αιτίας των, ανά τον κόσμο, επαναστάσεων των σκλάβων.

Η Ελλάδα, σαν νεοσύστατο ελεύθερο κράτος, είναι από τις πρώτες χώρες που με το σύνταγμά της του 1822, απαγορεύει τη δουλεία: «εις την ελληνική επικράτειαν ούτε πωλείται ούτε αγοράζεται άνθρωπος. Αργυρώνητος δε παντός γένους και πάσης θρησκείας, άμα πατήσας το Ελληνικό έδαφος, είναι ελεύθερος και από τον δεσπότην αυτού ακαταζήτητος».

Μετά την Χάρτα του ΟΗΕ για τα δικαιώματα του ανθρώπου,  του 1948 που καταργεί τη δουλεία σε οποιαδήποτε μορφή της, δεν υφίσταται στον κόσμο  με την παλιά της μορφή. ΟΜΩΣ η αναγκαστική πορνεία και επαιτεία, το εμπόριο λευκής σαρκός, η λαθραία διακίνηση μεταναστών, η επιβολή παιδικής εργασίας, το λαθρεμπόριο ανθρώπινων οργάνων, η εκβιαστική εξάρτηση του εργαζόμενου από τον βιομήχανο, η κατάργηση συλλογικών εργασιακών συμβάσεων, η οικονομική εκμετάλλευση του εργάτη, η στέρηση θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μήπως είναι η καινούρια, εξωραϊσμένη μορφή της, από την οποία δεν θα καταφέρουμε να απαλλαγούμε τόσο σύντομα όσο από την προηγούμενη;

Print Friendly, PDF & Email

Tags:

Category: ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *